| ORF 2. Genesis |
|
|
| 14.03.2009. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Filozoficzne konsekwencje wyników badań nauk przyrodniczych o początku świata, życia, człowieka
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
 | Marek Antas, Jarek Dąbrowski, i zespół redakcyjny ORF | |
| Od Redakcji | 1 | |
| | Adam Świeżyński | |
| Początek jako kategoria filozoficzna | 3 | |
| | Andrzej Łukasik | |
| Ewolucja pojęcia atomu | 15 | |
| | Jarek Dąbrowski | |
| Czas: piąty wymiar? | 37 | |
| | Wiesław Dyk | |
| Początek życia: metabolizm czy replikacja w kontekście "Świata RNA" | 79 | |
| | Dariusz Sagan | |
| Ewaluacja ewolucjonistycznych rozwiązań problemu nieredukowalnej złożoności | 89 | |
| | Tomasz Herbich | |
| W obronie godności człowieka: esej o roli biblijnego opisu stworzenia dzisiaj | 117 | |
| | Zdzisław (juki) Naberdyczow | |
| Wspólny punkt wyjścia do budowania światopoglądu - pilnie poszukiwany | 125 | |
| | Kantsade Dewolter | |
| Odnośnie empiryzmu, idealizmu i pragmatyzmu | 137L | |
| | Łukasz Remisiewicz | |
| Odpowiedź Ł. Remisiewicza | 142L | |
| | Redakcja ORF | |
| Informacja dla autorów | okładka | |
Streszczenia i spisy treści artykułów
Listy do Redakcji mają nieformalny układ tekstu i nie posiadają streszczenia ani spisu treści.
Dlatego nie są uwzględnione poniżej.
_______________________________________________________
Początek jako kategoria filozoficzna
Adam Świeżyński
Streszczenie.Praca filozofa to nie tylko próba podejmowania konkretnych zagadnień dotyczących natury rzeczywistości i proponowania rozwiązań ale także najpierw wysiłek ich uściślania i precyzowania. W ramach tej działalności pojawia się nieustannie konieczność dbania o precyzję wypowiedzi oraz właściwe stosowanie terminów i pojęć. Z owoców tej filozoficznej pracy z pewnością mogą skorzystać także naukowcy-przyrodnicy, gdyż wiele problemów, jakie podejmuje filozofia, znajduje się w obszarze badań naukowych, oczywiście z uwzględnieniem odmienności metodologicznych nauk szczegółowych i filozofii. Wśród takich interdyscyplinarnych zagadnień pojawia się problem początku, odnoszony na gruncie nauki przede wszystkim do kwestii powstania wszechświata, powstania życia i powstania człowieka. Analiza kategorii początku może więc przyczynić się do usunięcia nieporozumień, jakie pojawiają się np. przy okazji rozważań kosmologicznych dotyczących początku wszechświata, wynikających z braku dostatecznego zrozumienia różnych znaczeń terminu ,,początek'', oraz złożonego sensu tego pojęcia.
- Spis treści
1 Wstęp
2 Znaczenie terminu "początek"
3 Początek jako kategoria metafizyczna
4 Początek jako kategoria filozoficzno-przyrodnicza
5 Propozycja systematyzacji rozumienia kategorii początku
6 Zakończenie
_______________________________________________________
Ewolucja pojęcia atomu
Andrzej Łukasik
Streszczenie. Celem artykułu jest analiza historyczna zmian pojęciowych w naszym rozumieniu mikroświata na przykładzie historycznego rozwoju pojęcia atomu. W greckiej filozofii przyrody, atomistyczna koncepcja materii była odpowiedzią na pytanie o początek i zasadę (arché) świata, rozumiane jako pytanie o istnienie najbardziej elementarnych składników materii. Współczesną wersją tych pierwotnie czysto spekulatywnych dociekań jest fizyka atomowa i cząstek elementarnych. Analizie poddano ewolucję pojęcia elementarnych składników materii od wyobrażeń o atomach kształtowanych przez analogię z przedmiotami doświadczenia makroskopowego po wysoce abstrakcyjne i niepoglądowe modele mechaniki kwantowej i kwantowej teorii pola, w których pojęcie to staje się niewspółmierne z pojęciami fizyki klasycznej. Ukazano, z jednej strony, spektakularne potwierdzenie hipotezy atomistycznej w nauce XX wieku, z drugiej zaś -- trudności pojęciowe, do jakich doprowadziła mechanika kwantowa.
- Spis treści
1. Wstęp
2. Pojęcie atomu w starożytnej filozofii przyrody
- 2.1. Prototypy pojęcia atomu
2.2. Atomy Leukipposa i Demokryta
2.3. Atomy Epikura
2.4. Atomy geometryczne Platona
- 3.1. Korpuskuły Newtona
3.2. Monady Leibniza
3.3. Punkty materialne Boškovića
- 4.1. Atom chemiczny Daltona
4.2. Atom w kinetycznej teorii gazów
- 5.1. Model atomu Thomsona
5.2. Model atomu Rutherforda
5.3. Model atomu wodoru Bohra
7. Filozoficzne pojęcie atomu a cząstki elementarne
8. Podsumowanie
_______________________________________________________
Czas: piąty wymiar?
Jarek Dąbrowski
Streszczenie. Zastanawiając się nad Początkiem, człowiek cofa się wyobraźnią w czasie. Zwykle karmi przy tym wyobraźnię wynikami badań naukowych tak, jakby droga do Początku wiodła w czasie używanym w teoriach naukowych. Skutkuje to konfliktami między wiarą i nauką. Pokażemy - rozpoczynając od krytyki paradoksów Zenona i argumentacji McTaggarta i sięgając do wniosków z fizyki współczesnej (głównie teorii względności) - że aby uzyskać opis Rzeczywistości, w której płynie czas, należy obok czasu fizycznego wprowadzić czas zdarzeń. Konstrukcja taka, naturalna w ramach ontologii w rodzaju empiryzmu Berkeleya, usuwa owe konflikty i stawia problem Początku w innym świetle.
- Spis treści
1. Wstęp
2. Czas obserwatora
- 2.1. Paradoksy Zenona z Elei
2.2. McTaggart: serie A, B i C i dowód nierealności czasu
2.3. Definicje: zdarzenie, czas, przeszłość, teraźniejszość, przyszłość
2.4. Teoria względności: porządek zdarzeń i pętle czasowe
- 2.4.1. Porządek zdarzeń w szczególnej teorii względności
2.4.2. Struktura czasoprzestrzeni
2.4.3. Pętle i brak czasu globalnego
- 2.5.1. Przyczynowość i wymiana sygnałów
2.5.2. Konsekwencje dla czasu zdarzeń
2.5.3. Absolutna teraźniejszość
2.5.4. Piąty wymiar i wolna wola
2.7. Odczuwanie biegu czasu a podłoże kulturowe
- 3.1. Świadomość jako byt
3.2. Rzeczywistość a model
- 4.1. Początek czy odwieczność?
4.2. Ukryty akt stworzenia
4.3. Powstawanie wspólnego świata
6. Aneks. Analiza kontrargumentów przeciwko spirytualizmowi empirycznemu
_______________________________________________________
Początek życia: metabolizm czy replikacja w kontekście „Świata RNA”
Wiesław Dyk
Streszczenie. Wszystkie modele ewolucji przedkomórkowej przyjmują określone założenia i poddawane są testowaniu empirycznemu i teoretycznemu. W przypadku abiogenezy jest to o tyle trudne, że środowisko prebiotyczne jest tylko częściowo poznane, oraz że wiele dziedzin nauki zaangażowanych jest w proces poznawczy. Trzeba mieć świadomość tego, że żaden model abiogenezy nie wyjaśnia ostatecznie i dokładnie badanej rzeczywistości, ale stanowi jej przybliżenie. Procesy wiodące do powstania pierwszego systemu żywego mogły być oparte albo na tworzeniu się polipeptydów, polinukleotydów czy też innych związków w odpowiednim środowisku planetarnym, albo na wzajemnym oddziaływaniu określonych cząsteczek wewnątrz błony lipidowej. W artykule niniejszym poświęca się po pierwsze, szczególną uwagę własnościom enzymatycznym kwasów nukleinowych i ich ewolucyjnym możliwościom oraz po drugie, rodzajowi podłoża chemicznego i własnościom symbiotycznym planety, na której powstaje życie. Chociaż rozważania koncentrują się wokół ,,świata RNA´´, to jednak w genezie pierwszego systemu żywego uwzględnia się białka i ich współdziałanie wewnątrz struktury protokomórkowej otoczonej błona półprzepuszczalną. Chociaż przyjmuje się, że życie stanowi integralną część Wszechświata, to w podjętych analizach zwraca się szczególną uwagę na to, że życie i planeta na której ono powstaje powinny być badane łącznie. Rozważania dotyczą procesów dokonujących się na poziomie ewolucji molekularnej, począwszy od powstania pierwotnego RNA w ,,zupie nukleotydowej'' aż do momentu pojawienia pierwszego biosystemu.
- Spis treści
1. Wstęp
2. Własności katalityczne RNA a geneza życia
3. Hipoteza „najpierw replikator” kontra „najpierw metabolizm”
4. Scenariusz genezy życia
5. Od symbiogenezy do biosystemogenezy
6. Zakończenie
_______________________________________________________
Ewaluacja ewolucjonistycznych rozwiązań problemu nieredukowalnej złożoności
Dariusz Sagan
Streszczenie. Koncepcja nieredukowalnej złożoności układów biochemicznych, wchodząca w skład tzw. teorii inteligentnego projektu, jest promowana jako naukowa alternatywa dla naturalistycznych teorii ewolucji, a zwłaszcza dla dominującego w biologii neodarwinizmu. Koncepcja ta głosi, że pewne cechy struktur biochemicznych wskazują na to, iż zostały zaprojektowane przez istotę inteligentną. Skupiam się tu na analizie ewolucjonistycznych scenariuszy powstania układów nieredukowalnie złożonych. Mimo iż niektóre z nich opisują materialne procesy, które teoretycznie są w stanie wytworzyć nieredukowalną złożoność, zgadzam się ostatecznie z teoretykami projektu, że są one wysoce spekulatywne, co nie pozwala aktualnie ocenić, czy stanowią adekwatne wyjaśnienie pochodzenia takich układów. Tym samym uzasadniona wydaje się teza, że układy te nie zostały jak dotąd wyjaśnione w ramach darwinizmu, zaś hipoteza projektu -- wbrew opinii większości biologów, że dawno już została wykluczona -- nadal może być realnym, bardziej adekwatnym wyjaśnieniem omawianych układów.
- Spis treści
1. Wstęp
2. Koncepcja nieredukowalnej złożoności
- 2.1. Definicja nieredukowalnej złożoności
2.2. Przykłady układów nieredukowalnie złożonych
2.3. Nieredukowalny rdzeń
2.4. Płaszczyzny argumentu z nieredukowalnej złożoności
2.5. Nieredukowalność funkcji a nieredukowalność pochodzenia
- 3.1. Duplikacja genu i homologie
3.2. Koopcja
3.3. Narastająca niezbędność
3.4. Łuk rzymski i redundantna złożoność
3.5. Samoorganizacja
3.6. Argument Richarda Dawkinsa
_______________________________________________________
W obronie godności człowieka: esej o roli biblijnego opisu stworzenia dzisiaj
Tomasz Herbich
Streszczenie. Nie ma konfliktu pomiędzy biblijnym opisem stworzenia a odkryciami naukowymi. Filozofia budowana wokół teorii ewolucji bez uwzględnienia prawdy tekstu biblijnego doprowadziła do negacji znaczenia osoby. Wizja naukowa, aby ujawnić prawdę o człowieku, musi uznać prawdę tkwiącą w narracji człowieka o samym sobie. Prawda o człowieku nie może zostać odkryta wyłącznie na drodze analizy rzeczywistości zewnętrznej wobec podmiotu. Taka analiza prowadzi do ukazania podmiotu jako całkowicie podporządkowanego zewnętrznej determinacji, co oznacza negację istnienia człowieka jako osoby. Prawda o\nb człowieku jest obiektywno-subiektywna.~ Podstawa, jaką daje nauce tekst biblijny, nie jest negacją, ale wzmocnieniem odkryć naukowych. Bez biblijnego opisu stworzenia nie będziemy w stanie obronić godności osoby i nie odtworzymy zatraconej podmiotowości człowieka.
- Spis treści
1. Wstęp: o prawdzie biblijnego opisu stworzenia
2. Niektóre dzisiejsze zagrożenia dla podmiotowości człowieka
3. Znaczenie biblijnego opisu stworzenia dla właściwego rozumienia odkryć naukowych
4. Zakończenie: tekst biblijny jako obrona godności człowieka
_______________________________________________________
Wspólny punkt wyjścia do budowania światopoglądu - pilnie poszukiwany
Zdzisław (juki) Naberdyczow
Streszczenie. W oparciu o własne przemyślenia i doświadczenia, a także lektury, wskazuję na pilną potrzebę znalezienia wspólnego punktu wyjścia do analizy filozoficznej i do ustalenia racjonalnego światopoglądu. Wyjaśniam, dlaczego najlepszy jest start z płaszczyzny faktów istotnych -- takich jak: wyniki badań nauk przyrodniczych o początku świata, życia, języka -- a nie podejście scjentyczne lub idealistyczne. Wskazuję też na wyższość takiego podejścia od innych, choć ukażę też niepewność, z którą musimy się godzić. Nie roszcząc sobie pretensji do profesjonalnego podejścia właściwego dla wykształconych filozofów spróbuję także pokazać, jak niezależna jest metafizyczna analiza od konkretnych wyników badawczych. Dość już Wieży Babel w filozofii! - chciałoby się wykrzyknąć. Niestety, bez echa. Skoro za uporządkowanie bałaganu nie bierze się żaden wykształcony filozof, to ja, laik spróbuję tego ze śmiałością -- w nadziei, że nie pobudzę tych, co to powinni zrobić, do śmiechu, lecz raczej do działania, aby stworzyli zręby prawdziwej filozofii przyrody i człowieka. Zręby nauki otwartej, ale uznawanej przez wszystkich za najprawdziwszą z prawdopodobnych, ale jednocześnie na pewno nie odbierającej wolności wyboru i odpowiedzialności za wybór.
- Spis treści
1. Wstęp
2. Próba ustalenia punktu wyjścia
3. Dlaczego nie idealizm
4. Funkcja rzeczywistości mimo stanu niedoskonałości naszej i świata
5. Zasady, które powinno się stosować w ontologii
6. Początek i rozszerzanie się Wszechświata
7. Ewolucja kosmiczna materii, biologiczna, pojawienie się życia
8. Pojawienie się świadomości
9. Zakończenie