Śmierć, przemijanie, potępienie i zbawienie
Spis Treści
Pojedyncze artykuły można załadować w formacie pdf, klikając na ikonkę po lewej stronie spisu treści
Streszczenia i spisy treści artykułów
Recenzje mają nieformalny układ tekstu i nie posiadają streszczenia ani spisu treści.
Dlatego nie są uwzględnione poniżej.
_______________________________________________________
Historia i idee neurocentrycznych koncepcji śmierci człowieka
Robert Roczeń
Streszczenie.
Tradycyjnie, śmierć rozumiana jest jako całkowite ustanie funkcji narządów krytycznie istotnych dla
organizmu jako całości. Oznacza to pojmowanie organizmu jako funkcjonalnie połączonych układów
(systema), nie zaś jako sumy pojedynczych elementów. Czy śmierć zatem jest zdarzeniem punktowym,
czy procesem? W świetle współczesnej wiedzy medycznej jest ona procesem. Jednakże może
być postrzegana jako zdarzenie punktowe w kontekście biograficznym. Proces zaś polega na niejednoczasowym
zanikaniu funkcji poszczególnych układów. Na przykład pierwszym narządem, którego
funkcja zostaje przerwana może być mózg, dając podstawy do rozważań neurocenrycznych koncepcji
śmierci człowieka.
Koncepcja tak postrzeganej śmierci jest tezą, która rozwijała się na przestrzeni ponad wieku, zajmując
umysły zarówno lekarzy, jak i filozofów oraz teologów. Zagadnienie śmierci mózgu wniosło nowy
akcent w dyskursie o strukturze bytu człowieka i podobnie jak w starożytności, medycyna w tej kwestii
jest scalona z filozofią. Nowe stany kliniczne uwypukliły podział bytu ludzkiego na umysł jako
funkcję mózgu i ciało. Dlatego, aby rozważać te kwestie, nie jest niezbędne drobiazgowe wnikanie
w szczegóły kliniczne opisywanych stanów, gdyż to służy stawianiu diagnozy, a nie rozważaniom na
pewnym stopniu ogólności.
Współcześnie proponowane są następujące neurocentryczne koncepcje śmierci człowieka: (1) śmierć
mózgu jako całości, (2) śmierć pnia mózgu, (3) śmierć mózgu wyższego oraz anencefalia.
Neuronalne korelaty osiowych fenomenów w stanach śmierci mózgu stanowią biologiczny fundament
dyskursu bioetyczego. Na tym tle rozwinęły się stanowiska filozoficzne uzasadniające lub dowodzące
braku zasadności uznania tych stanów z śmierć człowieka. Można spośród nich wyróżnić stanowiska
filozoficzne dotyczące: (1) śmierci półkul mózgowych z argumentacją antropologiczną i aksjologiczną,
(2) śmierci mózgu z argumentacją biologiczną, (3) śmierci całego mózgu z argumentacją unifikującą
pojęcie śmierci mózgu.
Podczas gdy stanowiska odwołujące się do fundamentu biologicznego wydają się być dobrze uzasadnione,
to stanowiska odwołujące się do argumentacji aksjologicznej oraz personalistycznej dają
podstawę do ciągłego gorącego dyskursu.
Spis treści
1 Wstęp
2 Kalendarium wydarzeń
3 Neurocentryczne koncepcje śmierci człowieka
4 Neuropsychologiczne korelaty zjawisk psychicznych
5 Stanowiska analityczne
5.1 Śmierć mózgu wyższego (półkul mózgowych)
5.2 Śmierć pnia mózgu
5.3 Śmierć całego mózgu
6 Podsumowanie
Bibliografia: 61 pozycji
_______________________________________________________
Wieloznaczność śmierci w kontekście przemian jej rozumienia w myśli chrześcijańskiej
Andrzej Dańczak
Streszczenie.
Przedmiotem opracowania jest ukazanie wybranych aspektów zmieniającej się chrześcijańskiej interpretacji
śmierci oraz powiązanie wypływających wniosków z możliwością uzasadnienia wieloznacznego
jej rozumienia w dniu dzisiejszym. Śmierć, która w każdej kulturze domaga się wyjaśnienia
i umieszczenia w spójnym systemie rozumienia świata, w tradycji chrześcijańskiej przez długi czas
była widziana wyłącznie jako konsekwencja grzechu. W teologii XX w. dokonała się jej istotna reinterpretacja.
Nie tylko opiera się ona na obserwacji powszechności zjawiska umierania w całości przyrody,
ale także na nowym spojrzeniu na człowieka, które pozwala postrzegać śmierć jako m. in. miejsce
antropologicznej pełni. Takie rozumienie śmierci może stać się przyczynkiem do rozumienia pewnych
aspektów chrześcijańskiego ujęcia świata, a także Boga, z którym pełne spotkanie „ma miejsce” poza
linią śmierci i poza aktualną postacią „świata rzeczy”. Może ono także pozwolić na przedstawienie
śmierci przy pomocy toposu drogi, często zawężanego do opisu samego życia.
Spis treści
1 Wstęp
2 Tradycyjne chrześcijańskie rozumienie
3 Powszechność prawa śmierci
4 Śmierć w perspektywie pełni antropologicznej
5 Ambiwalencja śmierci
6 Podsumowanie
Bibliografia: 51 pozycji
_______________________________________________________
Zagadnienie śmierci człowieka w kontekście megaparadygmatu ewolucjonistycznego
Adam Świeżyński
Streszczenie.
Ewolucja biologiczna dąży w kierunku pojawienia się coraz wyższych gatunków i znajduje swój kres
w człowieku, jako najwyższej formie istniejącej na Ziemi. Jednak wraz z pojawieniem się człowieka
bierna faza ewolucji przeszła w fazę ewolucji antropicznej, gdyż człowiek może ukierunkowywać ją na
określone cele. Stało się to możliwe, ponieważ wraz z człowiekiem ukazał się nowy, wyższy poziom bytowy
– warstwa duchowa w człowieku, przez którą człowiek otwiera się na transcendencję. Zadaniem,
jakie ma do spełnienia ewolucja (względem człowieka), jest całkowite przekształcenie i podniesienie
go na ów wyższy poziom doskonałości bytowej.
W rozważaniu zagadnienia śmierci, ujętym w ramach ewolucyjnej koncepcji bytu, wychodzi się
z podstawowego założenia teorii ewolucji, iż każda ewolucja wiedzie wzwyż w ten sposób, że w węzłowych
punktach rozwoju przynosi ona pewną ewolucyjną nowość. Ta zaś stanowi zawsze „coś więcej”
w stosunku do formy wyjściowej – stanowi jej przekroczenie. Moment śmierci jest, zgodnie z omawianą
koncepcją, kluczowym i zarazem ostatecznym progiem w ewolucji, która dotyczy całego człowieka,
a nie tylko jego części.
W ewolucyjnej koncepcji śmierć nie jest umieraniem w tradycyjnym rozumieniu tego słowa, oznaczającym
rozpad i zniszczenie. W ewolucyjnym ujęciu śmierć jawi się nie jako regres czy załamanie
linii rozwojowej, lecz przeciwnie, jako moment najbardziej pozytywny dla człowieka w całym jego
życiu i rozwoju. Śmierć jest także momentem przeniesienia człowieka z kategorii bytowego stawania
się w kategorię bytowej kontemplacji, czyli stanu posiadania pełni bytu. Takie ujęcie śmierci człowieka
wychodzi naprzeciw zapotrzebowaniu zgłaszanemu przez wielu współczesnych ludzi, dla których traktowanie
momentu śmierci jako rozdzielenia duszy od ciała wydaje się daleko niewystarczające zarówno
z punktu widzenia filozofii, jak i teologii.
Spis treści
1 Wstęp
2 Sposób ujmowania śmierci we współczesnej teologii
3 Megaparadygmat ewolucjonistyczny
4 Propozycja zmiany paradygmatu w teologicznym rozumieniu śmierci
5 Zakończenie
Bibliografia: 78 pozycji
_______________________________________________________
Nauka oWcieleniu i Odkupieniu u św. Anzelma z Canterbury
Tadeusz Grzesik
Streszczenie.
Żyjący na przełomie XI/XII w., św. Anzelm z Canterbury, jest pierwszym filozofującym teologiem
tego okresu. Omawiając problematykęWcielenia i Odkupienia, odnosi się do pojęcia „rectitudo” (słuszność,
poprawność, prawość), aby wyjaśnić słuszność Bożych postanowień w stosunku do człowieka,
który poprzez swoją nieprawość zakłócił porządek ustanowiony przez Boga w świecie. Argument ze
stosowności (convenientia) pozwala Anzelmowi tłumaczyć wolę Bożą i sprawia, że można ją zrozumieć
jako niesprzeczną. Wyjaśniając chrześcijańską naukę o Zbawieniu, Anzelm wskazuje na atrybut
miłosierdzia Bożego, który stanowi istotną rację, tłumaczącą dlaczego Bóg stał się człowiekiem i jako
Bóg-człowiek podjął się męki i śmierci krzyżowej. Dla Anzelma, wola Boża nigdy nie jest nierozumna,
dlatego u podłoża wszystkiego, co ona postanawia, są racje uzasadniające Boże działanie. Wcielenie
i Odkupienie ukazują człowiekowi ogrom miłości jego Stwórcy oraz to, jak bardzo cennym w zamyśle
Bożym jest człowiek, skoro spodobało się Stwórcy w taki sposób odnowić upadłą ludzkość
(humana restauratio). Zjednoczenie Boga i człowieka w Bogu-człowieku ma również swoje znaczenie
eschatologiczne: człowiek został po to stworzony, aby cieszyć się zjednoczeniem z Bogiem w wieczności.
Ten średniowieczny myśliciel sprawił, że zmienił się pogląd teologii na sprawę rozumienia nauki
o Odkupieniu. Zamiast mówić o wykupieniu człowieka spod władzy diabła, Anzelm zwraca uwagę na
zadośćuczynienie, które w imię sprawiedliwości grzeszny człowiek winien jest Bogu, i które dokonało
się za przyczyną Boga-człowieka, Jezusa Chrystusa.
Spis treści
1 Wstęp
2 Metoda teologiczna Anzelma
3 Kontekst historyczny – krótki zarys zagadnienia
4 Chrystologia Anzelma jako podstawa jego soteriologii
5 Próba wyjaśnienia racji Wcielenia niechrześcijanom
6 Czego uczy Anzelm wierzących?
7 Podsumowanie
Bibliografia: 53 pozycje
_______________________________________________________
Zbawienie powszechne w filozofii N. A. Bierdiajewa
Jan Krasicki
Streszczenie.
W artykule podejmuje się zagadnienie zbawienia powszechnego w filozofii N. A. Bierdiajewa. Ukazuje
się, że nie sposób zrozumieć tej kwestii bez odniesienia myśli autora Nowego Średniowiecza do tradycji
duchowej Prawosławia, będącej raczej „ortodoksją” życia niż „doktryny” (określenia Bierdiajewa)
której nigdy nie zdominowała właściwa tradycji zachodniej idea jurydycznego, prawnego podejścia do
rzeczy ostatecznych operującego pojęciami winy, kary i wiecznej odpłaty. W tym kontekście centralna
w myśli Bierdiajewa kategoria meonicznej niestworzonej wolności została ukazana z jednej strony
jako wolność do chaosu, wolność do zła a drugiej jako kategoria dzięki której człowiek osiąga pełnię
swego twórczego powołania, zarówno wymiarze ziemskim jak eschatologicznym. Przedstawiono myśl
Bierdiajewa jako wpisującą się w „Prawdę Prawosławia” – odwieczną prawdę o nadziei zbawienia dla
wszystkich.
Spis treści
1 Wstęp: Prawda prawosławia i powszechne zbawienie
2 Pamięć Raju i problem Piekła
3 Wolność i ocalenie wolności
4 Wolność i Piekło
5 Piekło, diabeł i czas
6 Zbawienie bez resentymentu („Poza dobrem i złem”)
7 Zbawienie jako „rozkwit” wolności
8 Raj, czyli wolność „poza dobrem i złem”
9 Powszechne zbawienie a zasada odpowiedzialności
10 Bierdiajew i rzeczy ostateczne (zamiast podsumowania)
Bibliografia: 56 pozycji
_______________________________________________________
Źródła nadziei powszechnego zbawienia
Robert M. Rynkowski
Streszczenie.
Katechizmowe rzeczy ostateczne człowieka: Śmierć. Sąd Boży. Niebo albo piekło, wyraźnie sugerują, że
część ludzi czeka potępienie w piekle. Potwierdzają to wypowiedzi Biblii o piekle, wiecznej męce i ognistym
jeziorze. Obok nich są jednak i takie, które mówią o Bożym pragnieniu zbawienia wszystkich. Dla
Orygenesa czy Grzegorza z Nyssy były one podstawą do mówienia o apokatastazie, rozumianej jako
nadzieja powszechnego zbawienia. Apokatastaza została potępiona na soborze w Konstantynopolu
w 553 r. Jednak zdaniem niektórych teologów potępienie to dotyczy tylko apokatastazy rozumianej
jako powszechna amnestia obejmująca wszystkie istoty, nie zaś nadziei powszechnego zbawienia, a inni
wskazują, że twierdzenia o wiekuistości piekła nie mają zbyt mocnych podstaw w nauce Kościoła. Nauka
Pisma Świętego, Ojców Kościoła i Magisterium Kościoła na temat możliwości potępienia jest
przedmiotem sporu przeciwników i zwolenników nadziei zbawienia wszystkich. Artykuł przedstawia
istotę tego sporu i warunki umożliwiające traktowanie tych źródeł teologicznych jako źródeł nadziei.
Wskazuje także inne źródła nadziei: chrześcijański realizm w kwestii życia człowieka i trynitarną
wizję Boga.
Spis treści
1 Wstęp
2 Nadzieja powszechnego zbawienia w źródłach teologicznych
2.1 Pismo Święte
2.2 Ojcowie Kościoła
2.3 Magisterium Kościoła
3 Inne źródła nadziei powszechnego zbawienia
3.1 Chrześcijański realizm
3.2 Trynitarna wizja Boga
4 Zakończenie
Bibliografia: 24 pozycje
_______________________________________________________
Jak pogodzić pewność zbawienia wszystkich i groźbę potępienia niektórych
Jarek Dąbrowski
Streszczenie.
Weług Biblii, Bóg czyni wszystko, co zechce (Psalm 115:3). Nie chce odrzucać na wieki (Lam 3:31), lecz pragnie zbawienia wszystkich ludzi (1 Tym 2:4). Mimo to doktryna apokatastazy (wiara, że zbawieni będą wszyscy) często budzi sprzeciw. Uważa się, jakoby była nie do pogodzenia ze sprawiedliwością Boga, z wolną wolą człowieka; że odbiera motywację do nieczynienia zła; że Kościół ją potępił, a Biblia mówi o wiecznym piekle. W niniejszej pracy podjęto próbę odparcia tych i innych zarzutów, oraz pokazania, jak pogodzić apokatastazę z jej werbalnym zaprzeczeniem, ,,infernizmem” (wiarą w realną groźbę potępienia). W tym celu podano argumenty za tym, że wieczność piekła może być nie tyle obiektywna, ile subiektywna: potępiona osoba jest pewna, że piekło to dla niej stan niezmienny, już ostateczny – ale myli się. Rozróżnienie wieczności obiektywnej od subiektywnej pozwala przyjąć wiarę w powszechne zbawienie bez odrzucenia sensu nadawanego potępieniu przez niektóre fragmenty Biblii, nauczanie Magisterium i Tradycję. Dla sprecyzowania argumentacji sformułowano zarysy teorii osoby, wolności woli, sprawiedliwości, dobra i zła. Uzasadniono też, że odrzucając apokatastazę zaprzecza się podstawowym atrybutom Boga (wszechmoc, sprawiedliwość, miłość) i neguje się wolność woli stworzeń. Przedstawione podejście, o ile jest poprawne, może przyczynić się do odwrócenia moralnie wieloznacznych konsekwencji soboru konstantynopolitańskiego II dla teologii katolickiej.
Spis treści
1 Wstęp
2 Szkic rozumowania
3 Kluczowe pojęcia
3.1 Wieczność
3.2 „Ja”, osoba i osobowość
3.3 Sprawiedliwość, kara, odpowiedzialność
3.4 Wolność woli i natura stworzenia
3.5 Dobro i zło
4 Model apokatastazy
5 Czy apokatastaza zaprzecza wierze katolickiej
5.1 Wolność woli
5.2 Sprawiedliwość Boga
5.3 Motywacja do nieczynienia zła
5.4 Biblia mówi o wiecznym piekle
5.5 Potępienie przez Kościół
5.6 Dlaczego nie można odrzucić apokatastazy
6 Wiara czy nadzieja?
7 Podsumowanie
Bibliografia: 81 pozycji
_______________________________________________________
Co się dzieje ze zwierzętami po śmierci? Refleksje na bazie teorii tomistycznej
Remigiusz Kalski SJ
Streszczenie.
„Dusze zwierząt nierozumnych nie są nieśmiertelne” – twierdził Tomasz z Akwinu. Czy dzisiaj byłby
skłonny podtrzymywać swoją tezę? Wydaje się, że mógłby uznać – z co najmniej kilku powodów – istnienie
dusz zwierząt po śmierci za uzasadnione. Skoro forma substancjalna zwierzęcia nie „wyłania się”
samoistnie z materii, to nie może wraz z nią ginąć (czyli „rozpadać się” na jakieś formy materialne).
Dusze zwierzęce mają odrębny status ontyczny niesprowadzalny do statusu ontycznego materii z jej
bogatym potencjałem. Życie – takie, jakie jest dostępne naszej obserwacji – nie jest skutkiem „wysoce
uorganizowanej” materii, lecz na odwrót – „wysoce uorganizowana” materia jest przejawem życia.
Śmierć nie wydaje się anihilacją, ani zmianą substancjalną, ale raczej czymś, co paraliżuje działanie
formy substancjalnej w materii. Nieśmiertelność jest naturalną własnością duszy (i życia). Konkretny
pies czy kot „zmuszony jest do wycofania się z materiału” gdy nie jest w stanie odbudowywać ciała,
integrować procesów fizjologicznych, psychicznych itp.
Spis treści
1 Wstęp
2 Słów kilka o substancjalizmie
3 Czy dusze zwierzęce mogą istnieć samoistnie?
4 Skąd się biorą dusze zwierzęce?
5 Na czym polega więź formy substancjalnej ze strukturami ciała?
6 Czy racjonalność przynależy do zjawisk niematerialnych?
7 Co się dzieje ze zwierzętami po śmierci?
8 Co się dzieje ze zwierzętami po śmierci?
Bibliografia: 31 pozycji
_______________________________________________________
ESEJ: Długa droga do światowego etosu – religie szansą czy przeszkodą
Stanisław Obirek
Streszczenie.
Jednym z wyznaczników współczesności jest zawrotna kariera pojęcia dialogu. Nie jest ono precyzyjne,
choć łączy się z początkami cywilizacji europejskich, zwłaszcza tradycją grecką. Również chrześcijaństwo
zrodziło się w swoistym dialogu z tradycją żydowską i grecką. Autor próbuje zderzyć tę nową
rzeczywistość dialogu z praktyką kościoła katolickiego, który z jednej strony deklaruje gotowość dialogu
ze światem, a z drugiej zdecydowanie określa warunki na jakich ten dialog jest możliwy. Zdaniem
Autora jest to fałszywe założenie gdyż zaprzecza samej idei dialogu, które łączy się z otwartością
i możliwością zakwestionowania własnego stanowiska. Jedynym kryterium pozwalającym rozróżnić
dialog prawdziwy od jego karykatury jest wiernośc własnemu sumieniu. Jej zewnętrzym wyrazem jest
spójność wywodu. Historyczny wywód, niezbędy do uzasadnienia tezy, pokazuje niebezpieczeństwa
dialogu „z ograniczoną odpowiedzialnością“, który jest charakterystyczny dla kościoła katolickiego.
Przykładem przezwyciężenia tego rodzaju ograniczeń jest teologia szwajcarskiego teologa katolickiego
Hansa Kuenga.
yncze artykuły można załadować w formacie pdf, klikając na ikonkę po lewej stronie spisu treści
Streszczenia i spisy treści artykułów
Recenzje mają nieformalny układ tekstu i nie posiadają streszczenia ani spisu treści.
Dlatego nie są uwzględnione poniżej.
_______________________________________________________
Historia i idee neurocentrycznych koncepcji śmierci człowieka
Robert Roczeń
Streszczenie.
Tradycyjnie, śmierć rozumiana jest jako całkowite ustanie funkcji narządów krytycznie istotnych dla
organizmu jako całości. Oznacza to pojmowanie organizmu jako funkcjonalnie połączonych układów
(systema), nie zaś jako sumy pojedynczych elementów. Czy śmierć zatem jest zdarzeniem punktowym,
czy procesem? W świetle współczesnej wiedzy medycznej jest ona procesem. Jednakże może
być postrzegana jako zdarzenie punktowe w kontekście biograficznym. Proces zaś polega na niejednoczasowym
zanikaniu funkcji poszczególnych układów. Na przykład pierwszym narządem, którego
funkcja zostaje przerwana może być mózg, dając podstawy do rozważań neurocenrycznych koncepcji
śmierci człowieka.
Koncepcja tak postrzeganej śmierci jest tezą, która rozwijała się na przestrzeni ponad wieku, zajmując
umysły zarówno lekarzy, jak i filozofów oraz teologów. Zagadnienie śmierci mózgu wniosło nowy
akcent w dyskursie o strukturze bytu człowieka i podobnie jak w starożytności, medycyna w tej kwestii
jest scalona z filozofią. Nowe stany kliniczne uwypukliły podział bytu ludzkiego na umysł jako
funkcję mózgu i ciało. Dlatego, aby rozważać te kwestie, nie jest niezbędne drobiazgowe wnikanie
w szczegóły kliniczne opisywanych stanów, gdyż to służy stawianiu diagnozy, a nie rozważaniom na
pewnym stopniu ogólności.
Współcześnie proponowane są następujące neurocentryczne koncepcje śmierci człowieka: (1) śmierć
mózgu jako całości, (2) śmierć pnia mózgu, (3) śmierć mózgu wyższego oraz anencefalia.
Neuronalne korelaty osiowych fenomenów w stanach śmierci mózgu stanowią biologiczny fundament
dyskursu bioetyczego. Na tym tle rozwinęły się stanowiska filozoficzne uzasadniające lub dowodzące
braku zasadności uznania tych stanów z śmierć człowieka. Można spośród nich wyróżnić stanowiska
filozoficzne dotyczące: (1) śmierci półkul mózgowych z argumentacją antropologiczną i aksjologiczną,
(2) śmierci mózgu z argumentacją biologiczną, (3) śmierci całego mózgu z argumentacją unifikującą
pojęcie śmierci mózgu.
Podczas gdy stanowiska odwołujące się do fundamentu biologicznego wydają się być dobrze uzasadnione,
to stanowiska odwołujące się do argumentacji aksjologicznej oraz personalistycznej dają
podstawę do ciągłego gorącego dyskursu.
Spis treści
1 Wstęp
2 Kalendarium wydarzeń
3 Neurocentryczne koncepcje śmierci człowieka
4 Neuropsychologiczne korelaty zjawisk psychicznych
5 Stanowiska analityczne
5.1 Śmierć mózgu wyższego (półkul mózgowych)
5.2 Śmierć pnia mózgu
5.3 Śmierć całego mózgu
6 Podsumowanie
Bibliografia: 61 pozycji
_______________________________________________________
Wieloznaczność śmierci w kontekście przemian jej rozumienia w myśli chrześcijańskiej
Andrzej Dańczak
Streszczenie.
Przedmiotem opracowania jest ukazanie wybranych aspektów zmieniającej się chrześcijańskiej interpretacji
śmierci oraz powiązanie wypływających wniosków z możliwością uzasadnienia wieloznacznego
jej rozumienia w dniu dzisiejszym. Śmierć, która w każdej kulturze domaga się wyjaśnienia
i umieszczenia w spójnym systemie rozumienia świata, w tradycji chrześcijańskiej przez długi czas
była widziana wyłącznie jako konsekwencja grzechu. W teologii XX w. dokonała się jej istotna reinterpretacja.
Nie tylko opiera się ona na obserwacji powszechności zjawiska umierania w całości przyrody,
ale także na nowym spojrzeniu na człowieka, które pozwala postrzegać śmierć jako m. in. miejsce
antropologicznej pełni. Takie rozumienie śmierci może stać się przyczynkiem do rozumienia pewnych
aspektów chrześcijańskiego ujęcia świata, a także Boga, z którym pełne spotkanie „ma miejsce” poza
linią śmierci i poza aktualną postacią „świata rzeczy”. Może ono także pozwolić na przedstawienie
śmierci przy pomocy toposu drogi, często zawężanego do opisu samego życia.
Spis treści
1 Wstęp
2 Tradycyjne chrześcijańskie rozumienie
3 Powszechność prawa śmierci
4 Śmierć w perspektywie pełni antropologicznej
5 Ambiwalencja śmierci
6 Podsumowanie
Bibliografia: 51 pozycji
_______________________________________________________
Zagadnienie śmierci człowieka w kontekście megaparadygmatu ewolucjonistycznego
Adam Świeżyński
Streszczenie.
Ewolucja biologiczna dąży w kierunku pojawienia się coraz wyższych gatunków i znajduje swój kres
w człowieku, jako najwyższej formie istniejącej na Ziemi. Jednak wraz z pojawieniem się człowieka
bierna faza ewolucji przeszła w fazę ewolucji antropicznej, gdyż człowiek może ukierunkowywać ją na
określone cele. Stało się to możliwe, ponieważ wraz z człowiekiem ukazał się nowy, wyższy poziom bytowy
– warstwa duchowa w człowieku, przez którą człowiek otwiera się na transcendencję. Zadaniem,
jakie ma do spełnienia ewolucja (względem człowieka), jest całkowite przekształcenie i podniesienie
go na ów wyższy poziom doskonałości bytowej.
W rozważaniu zagadnienia śmierci, ujętym w ramach ewolucyjnej koncepcji bytu, wychodzi się
z podstawowego założenia teorii ewolucji, iż każda ewolucja wiedzie wzwyż w ten sposób, że w węzłowych
punktach rozwoju przynosi ona pewną ewolucyjną nowość. Ta zaś stanowi zawsze „coś więcej”
w stosunku do formy wyjściowej – stanowi jej przekroczenie. Moment śmierci jest, zgodnie z omawianą
koncepcją, kluczowym i zarazem ostatecznym progiem w ewolucji, która dotyczy całego człowieka,
a nie tylko jego części.
W ewolucyjnej koncepcji śmierć nie jest umieraniem w tradycyjnym rozumieniu tego słowa, oznaczającym
rozpad i zniszczenie. W ewolucyjnym ujęciu śmierć jawi się nie jako regres czy załamanie
linii rozwojowej, lecz przeciwnie, jako moment najbardziej pozytywny dla człowieka w całym jego
życiu i rozwoju. Śmierć jest także momentem przeniesienia człowieka z kategorii bytowego stawania
się w kategorię bytowej kontemplacji, czyli stanu posiadania pełni bytu. Takie ujęcie śmierci człowieka
wychodzi naprzeciw zapotrzebowaniu zgłaszanemu przez wielu współczesnych ludzi, dla których traktowanie
momentu śmierci jako rozdzielenia duszy od ciała wydaje się daleko niewystarczające zarówno
z punktu widzenia filozofii, jak i teologii.
Spis treści
1 Wstęp
2 Sposób ujmowania śmierci we współczesnej teologii
3 Megaparadygmat ewolucjonistyczny
4 Propozycja zmiany paradygmatu w teologicznym rozumieniu śmierci
5 Zakończenie
Bibliografia: 78 pozycji
_______________________________________________________
Nauka oWcieleniu i Odkupieniu u św. Anzelma z Canterbury
Tadeusz Grzesik
Streszczenie.
Żyjący na przełomie XI/XII w., św. Anzelm z Canterbury, jest pierwszym filozofującym teologiem
tego okresu. Omawiając problematykęWcielenia i Odkupienia, odnosi się do pojęcia „rectitudo” (słuszność,
poprawność, prawość), aby wyjaśnić słuszność Bożych postanowień w stosunku do człowieka,
który poprzez swoją nieprawość zakłócił porządek ustanowiony przez Boga w świecie. Argument ze
stosowności (convenientia) pozwala Anzelmowi tłumaczyć wolę Bożą i sprawia, że można ją zrozumieć
jako niesprzeczną. Wyjaśniając chrześcijańską naukę o Zbawieniu, Anzelm wskazuje na atrybut
miłosierdzia Bożego, który stanowi istotną rację, tłumaczącą dlaczego Bóg stał się człowiekiem i jako
Bóg-człowiek podjął się męki i śmierci krzyżowej. Dla Anzelma, wola Boża nigdy nie jest nierozumna,
dlatego u podłoża wszystkiego, co ona postanawia, są racje uzasadniające Boże działanie. Wcielenie
i Odkupienie ukazują człowiekowi ogrom miłości jego Stwórcy oraz to, jak bardzo cennym w zamyśle
Bożym jest człowiek, skoro spodobało się Stwórcy w taki sposób odnowić upadłą ludzkość
(humana restauratio). Zjednoczenie Boga i człowieka w Bogu-człowieku ma również swoje znaczenie
eschatologiczne: człowiek został po to stworzony, aby cieszyć się zjednoczeniem z Bogiem w wieczności.
Ten średniowieczny myśliciel sprawił, że zmienił się pogląd teologii na sprawę rozumienia nauki
o Odkupieniu. Zamiast mówić o wykupieniu człowieka spod władzy diabła, Anzelm zwraca uwagę na
zadośćuczynienie, które w imię sprawiedliwości grzeszny człowiek winien jest Bogu, i które dokonało
się za przyczyną Boga-człowieka, Jezusa Chrystusa.
Spis treści
1 Wstęp
2 Metoda teologiczna Anzelma
3 Kontekst historyczny – krótki zarys zagadnienia
4 Chrystologia Anzelma jako podstawa jego soteriologii
5 Próba wyjaśnienia racji Wcielenia niechrześcijanom
6 Czego uczy Anzelm wierzących?
7 Podsumowanie
Bibliografia: 53 pozycje
_______________________________________________________
Zbawienie powszechne w filozofii N. A. Bierdiajewa
Jan Krasicki
Streszczenie.
W artykule podejmuje się zagadnienie zbawienia powszechnego w filozofii N. A. Bierdiajewa. Ukazuje
się, że nie sposób zrozumieć tej kwestii bez odniesienia myśli autora Nowego Średniowiecza do tradycji
duchowej Prawosławia, będącej raczej „ortodoksją” życia niż „doktryny” (określenia Bierdiajewa)
której nigdy nie zdominowała właściwa tradycji zachodniej idea jurydycznego, prawnego podejścia do
rzeczy ostatecznych operującego pojęciami winy, kary i wiecznej odpłaty. W tym kontekście centralna
w myśli Bierdiajewa kategoria meonicznej niestworzonej wolności została ukazana z jednej strony
jako wolność do chaosu, wolność do zła a drugiej jako kategoria dzięki której człowiek osiąga pełnię
swego twórczego powołania, zarówno wymiarze ziemskim jak eschatologicznym. Przedstawiono myśl
Bierdiajewa jako wpisującą się w „Prawdę Prawosławia” – odwieczną prawdę o nadziei zbawienia dla
wszystkich.
Spis treści
1 Wstęp: Prawda prawosławia i powszechne zbawienie
2 Pamięć Raju i problem Piekła
3 Wolność i ocalenie wolności
4 Wolność i Piekło
5 Piekło, diabeł i czas
6 Zbawienie bez resentymentu („Poza dobrem i złem”)
7 Zbawienie jako „rozkwit” wolności
8 Raj, czyli wolność „poza dobrem i złem”
9 Powszechne zbawienie a zasada odpowiedzialności
10 Bierdiajew i rzeczy ostateczne (zamiast podsumowania)
Bibliografia: 56 pozycji
_______________________________________________________
Źródła nadziei powszechnego zbawienia
Robert M. Rynkowski
Streszczenie.
Katechizmowe rzeczy ostateczne człowieka: Śmierć. Sąd Boży. Niebo albo piekło, wyraźnie sugerują, że
część ludzi czeka potępienie w piekle. Potwierdzają to wypowiedzi Biblii o piekle, wiecznej męce i ognistym
jeziorze. Obok nich są jednak i takie, które mówią o Bożym pragnieniu zbawienia wszystkich. Dla
Orygenesa czy Grzegorza z Nyssy były one podstawą do mówienia o apokatastazie, rozumianej jako
nadzieja powszechnego zbawienia. Apokatastaza została potępiona na soborze w Konstantynopolu
w 553 r. Jednak zdaniem niektórych teologów potępienie to dotyczy tylko apokatastazy rozumianej
jako powszechna amnestia obejmująca wszystkie istoty, nie zaś nadziei powszechnego zbawienia, a inni
wskazują, że twierdzenia o wiekuistości piekła nie mają zbyt mocnych podstaw w nauce Kościoła. Nauka
Pisma Świętego, Ojców Kościoła i Magisterium Kościoła na temat możliwości potępienia jest
przedmiotem sporu przeciwników i zwolenników nadziei zbawienia wszystkich. Artykuł przedstawia
istotę tego sporu i warunki umożliwiające traktowanie tych źródeł teologicznych jako źródeł nadziei.
Wskazuje także inne źródła nadziei: chrześcijański realizm w kwestii życia człowieka i trynitarną
wizję Boga.
Spis treści
1 Wstęp
2 Nadzieja powszechnego zbawienia w źródłach teologicznych
2.1 Pismo Święte
2.2 Ojcowie Kościoła
2.3 Magisterium Kościoła
3 Inne źródła nadziei powszechnego zbawienia
3.1 Chrześcijański realizm
3.2 Trynitarna wizja Boga
4 Zakończenie
Bibliografia: 24 pozycje
_______________________________________________________
Jak pogodzić pewność zbawienia wszystkich i groźbę potępienia niektórych
Jarek Dąbrowski
Streszczenie.
Weług Biblii, Bóg czyni wszystko, co zechce (Psalm 115:3). Nie chce odrzucać na wieki (Lam 3:31), lecz pragnie zbawienia wszystkich ludzi (1 Tym 2:4). Mimo to doktryna apokatastazy (wiara, że zbawieni będą wszyscy) często budzi sprzeciw. Uważa się, jakoby była nie do pogodzenia ze sprawiedliwością Boga, z wolną wolą człowieka; że odbiera motywację do nieczynienia zła; że Kościół ją potępił, a Biblia mówi o wiecznym piekle. W niniejszej pracy podjęto próbę odparcia tych i innych zarzutów, oraz pokazania, jak pogodzić apokatastazę z jej werbalnym zaprzeczeniem, ,,infernizmem” (wiarą w realną groźbę potępienia). W tym celu podano argumenty za tym, że wieczność piekła może być nie tyle obiektywna, ile subiektywna: potępiona osoba jest pewna, że piekło to dla niej stan niezmienny, już ostateczny – ale myli się. Rozróżnienie wieczności obiektywnej od subiektywnej pozwala przyjąć wiarę w powszechne zbawienie bez odrzucenia sensu nadawanego potępieniu przez niektóre fragmenty Biblii, nauczanie Magisterium i Tradycję. Dla sprecyzowania argumentacji sformułowano zarysy teorii osoby, wolności woli, sprawiedliwości, dobra i zła. Uzasadniono też, że odrzucając apokatastazę zaprzecza się podstawowym atrybutom Boga (wszechmoc, sprawiedliwość, miłość) i neguje się wolność woli stworzeń. Przedstawione podejście, o ile jest poprawne, może przyczynić się do odwrócenia moralnie wieloznacznych konsekwencji soboru konstantynopolitańskiego II dla teologii katolickiej.
Spis treści
1 Wstęp
2 Szkic rozumowania
3 Kluczowe pojęcia
3.1 Wieczność
3.2 „Ja”, osoba i osobowość
3.3 Sprawiedliwość, kara, odpowiedzialność
3.4 Wolność woli i natura stworzenia
3.5 Dobro i zło
4 Model apokatastazy
5 Czy apokatastaza zaprzecza wierze katolickiej
5.1 Wolność woli
5.2 Sprawiedliwość Boga
5.3 Motywacja do nieczynienia zła
5.4 Biblia mówi o wiecznym piekle
5.5 Potępienie przez Kościół
5.6 Dlaczego nie można odrzucić apokatastazy
6 Wiara czy nadzieja?
7 Podsumowanie
Bibliografia: 81 pozycji
_______________________________________________________
Co się dzieje ze zwierzętami po śmierci? Refleksje na bazie teorii tomistycznej
Remigiusz Kalski SJ
Streszczenie.
„Dusze zwierząt nierozumnych nie są nieśmiertelne” – twierdził Tomasz z Akwinu. Czy dzisiaj byłby
skłonny podtrzymywać swoją tezę? Wydaje się, że mógłby uznać – z co najmniej kilku powodów – istnienie
dusz zwierząt po śmierci za uzasadnione. Skoro forma substancjalna zwierzęcia nie „wyłania się”
samoistnie z materii, to nie może wraz z nią ginąć (czyli „rozpadać się” na jakieś formy materialne).
Dusze zwierzęce mają odrębny status ontyczny niesprowadzalny do statusu ontycznego materii z jej
bogatym potencjałem. Życie – takie, jakie jest dostępne naszej obserwacji – nie jest skutkiem „wysoce
uorganizowanej” materii, lecz na odwrót – „wysoce uorganizowana” materia jest przejawem życia.
Śmierć nie wydaje się anihilacją, ani zmianą substancjalną, ale raczej czymś, co paraliżuje działanie
formy substancjalnej w materii. Nieśmiertelność jest naturalną własnością duszy (i życia). Konkretny
pies czy kot „zmuszony jest do wycofania się z materiału” gdy nie jest w stanie odbudowywać ciała,
integrować procesów fizjologicznych, psychicznych itp.
Spis treści
1 Wstęp
2 Słów kilka o substancjalizmie
3 Czy dusze zwierzęce mogą istnieć samoistnie?
4 Skąd się biorą dusze zwierzęce?
5 Na czym polega więź formy substancjalnej ze strukturami ciała?
6 Czy racjonalność przynależy do zjawisk niematerialnych?
7 Co się dzieje ze zwierzętami po śmierci?
8 Co się dzieje ze zwierzętami po śmierci?
Bibliografia: 31 pozycji
_______________________________________________________
ESEJ: Długa droga do światowego etosu – religie szansą czy przeszkodą
Stanisław Obirek
Streszczenie.
Jednym z wyznaczników współczesności jest zawrotna kariera pojęcia dialogu. Nie jest ono precyzyjne,
choć łączy się z początkami cywilizacji europejskich, zwłaszcza tradycją grecką. Również chrześcijaństwo
zrodziło się w swoistym dialogu z tradycją żydowską i grecką. Autor próbuje zderzyć tę nową
rzeczywistość dialogu z praktyką kościoła katolickiego, który z jednej strony deklaruje gotowość dialogu
ze światem, a z drugiej zdecydowanie określa warunki na jakich ten dialog jest możliwy. Zdaniem
Autora jest to fałszywe założenie gdyż zaprzecza samej idei dialogu, które łączy się z otwartością
i możliwością zakwestionowania własnego stanowiska. Jedynym kryterium pozwalającym rozróżnić
dialog prawdziwy od jego karykatury jest wiernośc własnemu sumieniu. Jej zewnętrzym wyrazem jest
spójność wywodu. Historyczny wywód, niezbędy do uzasadnienia tezy, pokazuje niebezpieczeństwa
dialogu „z ograniczoną odpowiedzialnością“, który jest charakterystyczny dla kościoła katolickiego.
Przykładem przezwyciężenia tego rodzaju ograniczeń jest teologia szwajcarskiego teologa katolickiego
Hansa Kuenga.
|
Inspirujący liderzy roku 2009 19.05.2010.+ Full Story
Przyszłość lotnictwa22.04.2010.+ Full Story
Doprowadzenie sieci bezprzewodowej do domu 20.04.2010.+ Full Story
Henri Poincare (1854 - 1912)"Uczony nie bada Natury, dlatego że jest to użyteczne. Bada ją ponieważ sprawia mu to przyjemność, a sprawia mu to przyjemność, gdyż Natura jest piękna. Gdyby Natura nie była piękna, nie warto byłoby jej poznawać, a gdyby Natury nie warto było poznawać życie nie byłoby warte, aby je przeżyć."
