Już od tysięcy lat życie pszczół miodnych (Apis mellifera) fascynuje nie tylko naukowców. Rodzina pszczela stanowi swoisty integralny organizm. Duży postęp w zrozumieniu jej funkcjonowania przyniosły najnowsze metody badań i odkrycia z zakresu genetyki. Obecnie coraz częściej wykorzystuje się w tym celu modele komputerowe. Ronald Thenius, austriacki naukowiec z Uniwersytetu w Grazu, połączył swoją wiedzę z dwóch dziedzin - entomologii oraz cybernetyki. Stworzył ciekawy model, który mógłby nam pomóc nieco odsłonić sekret niezwykłej skuteczności pracy pszczół. Naukowiec twierdzi, że jego program mógłby też znaleźć wykorzystanie w innej dziedzinie - w robotyce stosowanej.
Kariera robotnicy
Z zewnątrz wydaje się. że rodzina pszczela jest jednorodna i postępuje jak jeden osobnik. Jej skład jest jednak bardzo zróżnicowany. Rój pszczeli składa się z królowej matki, robotnic oraz trutni. Głównym zadaniem królowej jest składanie jaj. Dzięki temu rój utrzymuje się przy życiu. Trutnie do czasu lotu godowego są bezczynne, nie pełnią żadnych funkcji społecznych, a jedynym ich zadaniem jest zapłodnienie królowej. Wszelką pracę wykonują córki królowej - robotnice, które zaraz po przepoczwarzeniu przystępują do pracy. Wykonują w ulu ogromną liczbę funkcji - najpierw czyszczą komórki, w których królowa składa jaja, następnie karmią i pielęgnują larwy oraz królową. Do ich kolejnych zadań należy budowa plastrów i stróżowanie u wejścia do ula (oczko). Dopiero pod koniec życia pszczołę czeka typowe dla niej zajęcie - wylatuje z ula w poszukiwaniu nektaru i pyłku kwiatów. Robotnica zostaje zbieraczką mniej więcej w 21. dniu życia i jest to ostatni etap jej kariery społecznej.
Język tańca
Ronald Thenius poświęcił się badaniom powiązań ula ze wiatrem zewnętrznym. Odkrył miejsce, które w znacznym stopniu pozytywnie wpływa na efektywność funkcjonowania pszczelej społeczności. Informacje o świecie ..tam, na zewnątrz” pszczoły przekazują sobie za pomocą specjalnych „tańców”. Lecz tą drogą informują się wzajemnie jedynie o miejscu, w którym można znaleźć pożywienie. Dla roju niezwykle ważna jest jednak jeszcze inna wiadomość - ile pożywienia znajduje się w danym miejscu. Według Theniusa tę informację owady zyskują w inny, bardzo prosty sposób. Pszczoła zbieraczką przekazuje nazbierany pyłek pszczole magazynierce, która umieszcza go w komórkach woskowych plastrów . Kiedy któreś z pszczół zbieraczek trafią na bogatsze źródło pokarmu, u wejścia do ula tworzy się korek, który sygnalizuje pozostałym zbieraczkom, że z tego kierunku nadlatuje więcej pożywienia i właśnie tam należy się udać. Ten prosty mechanizm. który pomaga pszczołom w szybkiej orientacji, jest na razie jedynie modelem. Musi zostać potwierdzony podczas dalszych obserwacji prowadzonych przez pszczelarzy i entomologów. „Tańce”, za pośrednictwem których pszczoły porozumiewają się. są w pewnym sensie ich „językiem". Podobnie jak ludzie różne gatunki pszczół używają różnych języków. Mimo że tańce pszczół należą do najlepiej zbadanych w królestwie zwierząt sposobów porozumiewania, niedawna międzynarodowa współpraca australijskich, chińskich i niemieckich naukowców przyniosła nieoczekiwane odkrycia. Okazało się. że dwa gatunki pszczół - nasza pszczoła miodna (Apis mellifera) oraz pochodząca z Azji pszczoła indyjska (Apis cerana) - które ponad 30 min lat temu oddzielił}' się od wspólnego przodka. potrafią się porozumieć i współpracować podczas zbierania pożywienia. Nawet pod tym względem człowiek mógłby się od pszczół wiele nauczyć!
Komentarze
0 comment