Offset przy F-35: dlaczego Czechy i Niemcy zyskały, a Polska nie - PiS patriotyzm urojony.

Podsumowanie: Jak wyglądają negocjacje offsetowe w Europie i jak wypadają negocjacje Błaszczaka (zakup F35)

Polska – w odróżnieniu od wielu krajów europejskich – nie wywalczyła znaczących korzyści offsetowych przy zakupie F-35 (ani innych dużych kontraktów z USA), mimo że inne państwa starały się o industrial participation lub miały już dostęp do łańcuchów dostaw dzięki wcześniejszym inwestycjom lub udziałowi w programach. 

Wszyscy potrafili zatroszczyc się o interes własnego państwa, tylko nie minister Błaszczak, który ewidenitnie zapomniał, że był przedstawicielem MON. Może nie zapomniał tylko jawnie reprezentował interesy USA?  Przeczytaj, a przekonasz się czym jest realny patriotyzm:   

Przeczytaj: Dlaczego prawica boi się kredytu SAFE? Bo ewentualny wzrost PKB psuje jej narrację          

Offset — czym jest i dlaczego jest ważny?

Offset to mechanizm handlowy stosowany przy dużych zamówieniach państwowych na sprzęt zbrojny: polega na tym, że sprzedawca (zwykle krajowy producent lub konsorcjum przemysłowe z państwa eksportera) zobowiązuje się do zainwestowania w kupujący kraj określonej wartości — co może przybierać formę transferu technologii, podwykonawstwa, produkcji części w lokalnym przemyśle, inwestycji przemysłowych czy dostępu do globalnych łańcuchów dostaw. Głównym celem offsetu jest zwiększenie korzyści gospodarczych i technologicznych dla kupującego państwa, tak by zakup dużego potencjału militarnego nie oznaczał jedynie wydania pieniędzy, lecz też wzmocnienia własnego przemysłu i miejsc pracy.

W przypadku samolotów bojowych offsety bywają szczególnie istotne, bo oznaczają szansę na dostęp do zaawansowanych technologii lotniczych, a tam, gdzie partner krajowy uczestniczył we wcześniejszym projekcie (np. F-35), możliwe są konkretne kontrakty produkcyjne dla firm z kraju kupującego. 

Kontrakty F-16 i offset w praktyce — przykłady z Europy i świata

F-16 i offsety

• W przypadku starszego programu F-16, offsety były znacznie powszechniejsze niż przy F-35:
   Polska (F-16, 2003–2008) — umowa na 48 samolotów F-16 wiązała się z offsetem przemysłowym dotyczącym inwestycji w Polsce, w tym m.in. powołaniem Centrum Serwisowego w Wojskowych Zakładach Lotniczych nr 2 w Bydgoszczy oraz transferem technologii serwisowania i produkcji komponentów — projekt wart ponad 6 mld USD inwestycji typu offset.
• Inne państwa kupujące F-16 — kraje takie jak Grecja czy Dania również uzyskiwały w przeszłości różnego rodzaju offsety technologiczne i przemysłowe przy dużych zamówieniach F-16, choć skala i struktura korzyści różniły się w zależności od negocjacji i lokalnych priorytetów.

Przeczytaj: SAFE a finanse publiczne: dlaczego ten dług może zmniejszać się sam

F-35 i uczestnictwo w łańcuchu dostaw

Program F-35 — piątej generacji samolotu wielozadaniowego produkowanego przez Lockheed Martina — jest dziś jednym z najważniejszych globalnych programów lotniczych. Ze względu na jego początkową strukturę jako projekt międzynarodowy (JSF), nie wszystkie kraje mogą jednak uzyskać takie same offsety:
🔹 Partnerzy przemysłowi (Level 1/2/3) – np. Wielka Brytania, Włochy, Holandia i Norwegia uczestniczyły w programie od wczesnego etapu, co daje im większy dostęp do kontraktów produkcyjnych i technologicznych. 
🔹 Kraje spoza core projektu – jak Polska czy Szwajcaria mogą nabywać F-35 poprzez rządowe zamówienie USA, ale niekoniecznie uzyskują klasyczny offset. Program F-35 został uznany za „zamknięty”, co ogranicza możliwość dołączenia nowych partnerów produkcyjnych już po rozpoczęciu wdrożeń.

Polska – zakup bez offsetu i jego konsekwencje

W przypadku programu F-35 Polska zawarła kontrakt na zakup 32 samolotów F-35A o wartości ok. 4,5 mld USD, ale bez klasycznego offsetu przemysłowego, który dawałby konkretne inwestycje i technologie dla polskich przedsiębiorstw. 

MON argumentowało, że dodanie offsetu podniosłoby cenę umowy o ok. 1,1 mld USD i że program F-35 jest zamknięty, więc możliwości offsetowe są ograniczone. 

W praktyce oznacza to:

• brak bezpośredniego transferu produkcji lub technologii F-35 do polskich firm,
• brak udziału PGZ czy innych podmiotów w łańcuchu dostaw supernowoczesnego myśliwca,
•  ryzyko skazania polskiego przemysłu na niewielkie kontrakty serwisowe lub supportowe, jeśli w ogóle. 

Eksperci i lobby przemysłowe krytykowali tę decyzję, wskazując, że Polska straciła szansę na rozwój własnego sektora obronnego i miejsca pracy, które dla wielu państw stały się realnymi korzyściami offsetowymi. 

Niemcy – zakup F-35 z zabezpieczeniem interesu przemysłowego

W 2022 roku Niemcy podjęły decyzję o zakupie 35 samolotów F-35A, które mają zastąpić wysłużone Tornada w roli nosiciela broni jądrowej w ramach programu NATO Nuclear Sharing. Wartość kontraktu szacowana jest na ok. 8,3 mld euro, obejmując nie tylko same samoloty, ale również infrastrukturę, szkolenia i pakiet logistyczny.

Choć rząd w Berlinie – podobnie jak Polska – formalnie nie używał pojęcia „klasyczny offset”, to w praktyce zadbał o udział niemieckiego przemysłu w szerokim łańcuchu dostaw i utrzymania floty. Kluczową rolę odgrywa tu niemiecki koncern Rheinmetall, który już otrzymał kontrakty związane z produkcją elementów kadłuba F-35 oraz przygotowuje się do dalszych zleceń przemysłowych. Równolegle niemieckie firmy lotnicze i serwisowe uzyskują dostęp do długoterminowych kontraktów MRO (Maintenance, Repair & Overhaul).

Oznacza to, że choć program F-35 rzeczywiście ogranicza klasyczny offset, Niemcy wykorzystały swoją siłę negocjacyjną i potencjał przemysłowy, by realne pieniądze i technologie pozostały w kraju. W praktyce zakup F-35 stał się impulsem dla niemieckiego sektora zbrojeniowego, a nie wyłącznie kosztem budżetowym.

Na tym tle Polska wypada szczególnie słabo: przy mniejszym zamówieniu (32 samoloty) i braku jakiejkolwiek strategii industrial participation nie uzyskano ani znaczących kontraktów produkcyjnych, ani trwałych kompetencji serwisowych.

Offset czeski – jak Praga zabezpieczyła interes państwa przy zakupie F-35

Czechy zdecydowały się na zakup 24 samolotów F-35A, mimo że – podobnie jak Polska – nie były pierwotnym partnerem programu JSF. Kluczowa różnica polega jednak na tym, że czeski rząd od samego początku uznał offset (industrial participation) za element strategiczny negocjacji, a nie „koszt dodatkowy”.

Choć formalnie umowa – zgodnie z zasadami programu F-35 – nie zawiera klasycznego offsetu zapisanego w kontrakcie, Czechy wynegocjowały szeroki pakiet realnych korzyści przemysłowych, logistycznych i technologicznych, które w praktyce pełnią dokładnie taką samą funkcję.

1. Udział czeskiego przemysłu w łańcuchu dostaw F-35

Czeski rząd doprowadził do włączenia krajowych firm z sektora lotniczego i zbrojeniowego do globalnego łańcucha dostaw programu F-35. Oznacza to możliwość:

• produkcji wybranych komponentów,

• udziału w długoterminowych kontraktach poddostawczych,

• wejścia czeskich przedsiębiorstw do globalnej sieci Lockheed Martin i firm współpracujących.

To rozwiązanie jest szczególnie istotne, ponieważ kontrakty te nie są jednorazowe, lecz rozciągnięte na dekady – obejmują całą żywotność programu F-35, a nie tylko dostawę samych samolotów.

2. Centrum obsługi i serwisowania (MRO)

Jednym z kluczowych elementów czeskiego offsetu jest ambicja uzyskania zdolności serwisowych (Maintenance, Repair & Overhaul) dla komponentów F-35:

• szkolenie czeskiego personelu technicznego,

• budowa infrastruktury obsługowej,

• przygotowanie lotnisk i zaplecza technicznego zgodnie z wymogami F-35.

Dzięki temu Czechy zmniejszają przyszłe koszty eksploatacji i uniezależniają się częściowo od zagranicznych centrów serwisowych – co ma ogromne znaczenie w sytuacji kryzysowej lub wojennej

3. Długofalowy efekt gospodarczy

Według czeskich analiz rządowych, korzyści przemysłowe i gospodarcze w długim horyzoncie mogą przewyższyć wartość samego zakupu samolotów, ponieważ:

• czeskie firmy będą uczestniczyć w programie przez kilkadziesiąt lat,

• kontrakty nie kończą się wraz z dostawą maszyn,

• państwo buduje trwałe kompetencje technologiczne i logistyczne.

To podejście wpisuje się w czeską strategię traktowania zakupów zbrojeniowych jako narzędzia rozwoju przemysłu, a nie wyłącznie wydatku obronnego.

Czechy a Polska – kluczowa różnica

Czechy kupują mniej samolotów niż Polska, a mimo to:

• postawiły twarde warunki przemysłowe,

• wymusiły realny udział własnych firm,

• traktowały negocjacje jako inwestycję, nie tylko zakup.

Polska natomiast – przy większym zamówieniu – zrezygnowała zarówno z offsetu, jak i z realnego industrial participation, ograniczając się do roli klienta końcowego.

Wniosek

Przypadek Czech pokazuje jednoznacznie, że:

brak offsetu nie był „koniecznością wynikającą z programu F-35”, lecz efektem decyzji politycznej.

Podsumowanie:

Z perspektywy polityki przemysłowej i bezpieczeństwa państwa brak offsetu przy największych kontraktach zbrojeniowych ostatnich lat należy ocenić jako poważne zaniedbanie strategiczne. Offset nie jest „prezentem” od dostawcy ani elementem drugorzędnym – to standardowe narzędzie, dzięki któremu państwa kupujące drogi sprzęt wojskowy odzyskują część środków w postaci technologii, miejsc pracy, kompetencji przemysłowych i długofalowych zdolności serwisowych.

Doświadczenia z programu F-16 pokazują, że Polska potrafiła w przeszłości wynegocjować realne korzyści przemysłowe. Tym bardziej niezrozumiałe jest całkowite odejście od tej logiki przy zakupach F-35 oraz innych systemów uzbrojenia realizowanych za kadencji Mariusz Błaszczak. Argument, że „program jest zamknięty” lub że offset „podnosi cenę”, nie wytrzymuje krytyki w zestawieniu z praktyką innych państw – nawet tych, które do programu F-35 dołączały późno, ale konsekwentnie zabiegały o udział swoich firm w łańcuchach dostaw i utrzymania.

Efektem obecnej polityki jest sytuacja, w której Polska pozostaje czystym klientem, a nie partnerem przemysłowym: kupujemy gotowy sprzęt, płacimy za serwis za granicą i nie budujemy własnych kompetencji technologicznych. To oznacza uzależnienie nie tylko militarne, ale i ekonomiczne – szczególnie niebezpieczne w długim horyzoncie oraz w warunkach potencjalnego kryzysu lub wojny.

Warto podkreślić, że problem nie dotyczy wyłącznie samolotów bojowych. Brak offsetu lub realnego udziału przemysłowego powtarza się przy kolejnych kontraktach na systemy artyleryjskie, rakietowe czy obrony powietrznej. To świadczy nie o „trudnych negocjacjach”, lecz o świadomej rezygnacji z narzędzia, które inne państwa traktują jako fundament polityki bezpieczeństwa i rozwoju przemysłu obronnego.

Podsumowując: modernizacja sił zbrojnych była i jest potrzebna, ale sposób jej realizacji pozostawił Polskę bez trwałych korzyści gospodarczych i technologicznych. W dłuższej perspektywie może to okazać się równie kosztowne jak sam zakup uzbrojenia. Jeśli państwo wydaje dziesiątki miliardów dolarów na obronność, a nie buduje przy tym własnych zdolności przemysłowych, to nie jest to polityka bezpieczeństwa – to kosztowna konsumpcja.

Przeczytaj także:

• To kwestia interesu Polski. Dlaczego obecność Ukraińców wzmacnia naszą gospodarkę
• Film Diuna: Część druga (Dune: Part Two) 2024 - Gdzie obejrzeć cały film online• Recenzja
• Film W głowie się nie mieści (Inside Out) 2015 - Online •Gdzie obejrzeć za darmo • Recenzja
• Kobiety mafii 2 (2019) - Online •Gdzie obejrzeć za darmo • Recenzja
• Film Porady na zdrady (2017) - Online •Gdzie obejrzeć za darmo • Recenzja